Вершы

Дарога

Там, дзе зялёныя сцелюцца долы,
Сцежкаю, што зарасла напалову,
Дзеці дадому імчацца са школы
Цераз убраную квеццем дуброву.

Ціха начынне грукоча ў пенале –
Крышачкі булкі з асадкаю новай,
Грошыкі медныя – мы іх збіралі,
Каб прывітацца з зязюляй вясновай.

Братава шапка, берэцік сястрыцы
Ў пышным кустоўі мільгаюць часамі.
З сокатам сойка ў галлі мітусіцца,
Доўгія хмары плывуць над лясамі.

Дах чырванеецца за паваротам,
Бацька гародчык матыкаю поле,
Хіліцца, злёгку чапляе лістоту.
З градак ён бачыць усё наваколле...

пераклала Ганна Янкута

Ты, каго я не здолеў выратаваць,
Паслухай
Гэтыя простыя словы:
Іншых проста саромеюся
І размаўляю з табою моўчкі, як воблака або дрэва.

Што мяне гартавала, было для цябе загубай.
Развітанне з эпохай прымаў ты за прыйсце новай,
Подых нянавісці – за лірычную навальніцу,
Сілу сляпую – за дасканалы кшталт.

Плыткія польскія рэчкі ў даліне. Вялізарны мост
Хаваецца ў белай імгле. Знішчаны горад.
Пакуль я з табой размаўляю,
Вецер крыкамі кірляў засыпае тваю магілу.

Чым ёсць паэзія, што не ратуе
Людзей, не ратуе народы?
Формай службовай хлусні,
Гарланнем пітушчае глоткі, якую вось-вось перарэжуць,
Чытанкай на ноч для прыгожых паненак.

У тым, што, няўмелы, я прагнуў сапраўднай паэзіі,
У тым, што пазней зразумеў яе ратаўнічы сэнс, –
У гэтым, у гэтым адным было ратаванне.

Некалі на магілы сыпалі мак ці проса,
Пакідаючы ежу душам памерлых – птушкам.
Сёння гэтую кнігу для цябе пакідаю,
Каб ты ніколі больш не вяртаўся сюды.

Пераклаў Андрэй Хадановіч

Калi–небудзь я мушу сказаць, як зьмянiў
Свой пагляд на паэзiю, як так сталася,
Што сягоньня лiчуся адным з шмат якiх
Гандляроў i рамесьнiкаў японскага цэсарства,
Складальнiкаў вершаў аб вiшняў цьвiценьнi,
Хрызантэмах i месячнай поўнi.

Калi б мог куртызанак Вэнэцыi
Апiсаць, як прутком у падворку яны цьвеляць паўлiна,
І з тканiны шаўковай, з апаяскi парловай
Вылушчыць пругкiя грудзi, чырвоную
Рысу на чэраве — сьлед спражкi ад сукнi,
Так, прынамсi, як бачылi шкiпэры галiёнаў,
Таго ранку прыбылых з запасамi золата;
І калi б адначасна я iхныя бедныя косьцi
На магiльнiку, дзе лiжа браму драпежнае мора,
Залучыць мог у слове, мацнейшым за грэбень апошнi,
Якi сам у гнiльлi пад плiтою чакае сьвятла,

Не сумiўся б тады. Што з матэрыi непадаткой
Пазьбiраеш? Нiчога, мо толькi красу.
А тады нам павiнна хапiць кветак вiшнi,
Хрызантэмаў i месячнай поўнi.

Манжэрон, 1957

Пераклалi Юрась Бушлякоў i Андрэй Хадановiч

Сподкі, шкляныя вечкі,
Квяцістыя філіжанкі
Ляжаць на беразе рэчкі,
Там, дзе праехалі танкі.
Ветрык над вамі лунае,
Кідае пух пярынны,
На чорны след ападае
Цень зламанай шыпшыны.
Пырскамі пены застылай
Палі, вокам кінуць, засланы.
Нічога мне так, мой мілы,
Не шкода, як парцаляны.

Толькі заранка ўстане
Над далягляду абрэзкам,
Чуваць зямлі екатанне,
Сподачкі жаляцца трэскам.
Сон майстроў патаемны,
Зімны спеў лебядзіны...
Чорны ручай падземны
Змые пра іх успаміны.
А раніцай смутак бяскрылы
Сэрца пячэ, несціханы.
Нічога мне так, мой мілы,
Не шкода, як парцаляны.

Бачаць да берагу сонца
Зыркую крышанку вочы.
Мора аскепкаў бясконца
Пад нагамі скрыгоча.
Зоры з каляднае крамы,
Цешылі нас сваёй барвай,
Цяпер спярэшчаны ў плямы
Брыдкай загуслай фарбай.
У свежых ляжыць магілах
Посуд, жалезам зламаны.
Нічога мне так, мой мілы,
Не шкода, як парцаляны.

Пераклалі Юрась Бушлякоў і Андрэй Хадановіч

У дзень канца сьвету
Над кветкай настурцыі лётаюць пчолы,
Рыбак ладзіць свой нераток,
У моры вясёлыя скачуць дэльфіны,
А скура вужа зьзяе золатам, як і павінна,
Малы верабейка чапляецца за вадасьцёк.

У дзень канца сьвету
Жанчына па полі ідзе з парасонам,
Спіць п’яны ў абдымку з газонам,
На вуліцы крык гандляроў садавінай,
Пад ветразем лодка iдзе, як павінна,
Лунаюць скрыпічныя гукі ў паветры,
Уначы адмыкаючы зорныя нетры.

А ўсе, хто чакаў перуноў і маланак,
У расчараваньні.
А ўсе, што чакалі трубы Арханёла і знакаў,
Ня ў стане даць веры, што ён настае.
Пакуль над зямлёй сонца зь месяцам кружаць
І чмель прылятае да ружы,
І дзеткі ружовыя родзяцца ў жонкі і мужа,
Ніхто ня дасьць веры, што ён настае.

І толькі сівенькі стары, які мог быць прарокам,
Але ж не прарок, бо на гэта ёсьць іншыя людзі,
Падвязвае памідоры і кажа сабе:
Іншага канца сьвету ня будзе,
Іншага канца сьвету ня будзе.

1945

Пераклаў Андрэй Хадановіч

Што робіш, паэт, на руінах
Сабору Сьвятога Яна
У цёплы вясновы дзень?

Пра што ты думаеш тут,
Дзе вецер нясе ад Віслы
Пыл чырвонае крушні?

Ты кляўся ня быць ніколі
Плакальніцай жалобнай.
Ты кляўся не дакранацца
Да ранаў свайго народу,
Каб іх не зрабіць сьвятыняй,
Праклятай сьвятыняй, насланьнем
Тваіх далёкіх нашчадкаў.

Ды гэта плач Антыгоны,
Што не знаходзіць брата,
Ды гэта звыш чалавечай
Меры. Сэрца — як камень,
Дзе жамярыцай замкнулі
Зерне цёмнай любові
Сама няшчаснай зямлі.

Ці так я хацеў кахаць,
Ці пра гэтае марыў?
Ці так я хацеў шкадаваць,
Ці пра гэтае марыў?
Маё пяро мне здаецца
Лягчэйшым за пёры калібры.
Мне гэткі цяжар не пад сілу.
Як жыць у гэтай краіне,
Дзе наступаеш на косьці
Непахаваных блізкіх?
Галасы чую, бачу ўсьмешкі.
Як пісаць мне? Пяцёра рук
Хапаюць маё пяро
І кажуць пісаць гісторыю
Іхных жыцьця і сьмерці.
Ці плакальніцай жалобнай
Мне стацца наканавана?
Не, пяяцьму людзкія сьвяты,
Залатыя гаі, да якіх
Мяне ўводзіў Шэксьпір. Пакіньце
Хвілю радасьці для паэтаў,
Бо йнакш загіне ваш сьвет.

Вар’яцтва жыць без усьмешкі
І паўтараць два словы,
Зьвяртаючыся да мёртвых,
Да вас, чыім лёсам
Мусіла быць весялосьць
Думак, пачуцьцяў, песень, бяседаў.
Два ўратаваныя словы:
Праўда і справядлівасьць.

Кракаў, 1945

Пераклаў Андрэй Хадановіч

У Рыме на Кампа дзі Ф’ёры
Місы маслін і лімонаў,
Брук віном акраплёны
Ды пялёсткамі кветак.
Пладамі ружовымі мора
Гандлёўцы сталы засыпаюць,
Цяжар вінаградных гронак
Кладзецца на пух брусквічны.

Тут менавіта, на пляцы,
Спалілі Джардана Бруна.
Каты агонь распалілі
Ў коле цікаўнае чэрні.
А ледзьве полымя згасла,
Зноў стала поўна ў тавернах,
Місы маслін і лімонаў
Неслі гандлёўцы на продаж.

Я ўспомніў Кампа дзі Ф’ёры
Ў Варшаве ля каруселі
Ў вясновы пагодны вечар
Пры гуках эстрадных мелодый.
Залпы за мурам гета
Глушыліся танцавым рытмам,
У бясхмарнае неба
Высока ўзляталі пары.

З вогнішча вецер прыносіў
Чорных паветраных змеяў –
Хапалі шматкі ў паветры
Гулякі на каруселі.
Ветрылі сукні дзяўчатам
Павевы адтуль, дзе гарэла,
Смяяліся весела гурмы
Ў час гожай варшаўскай нядзелі.

Мараль можа вычытаць нехта,
Што люд варшаўскі ці рымскі
За гандлем, забавай, каханнем
Не бачыць вогнішчаў смерці.
Іншы мараль заўважыць,
Што справы людскія мінаюць
І забыццё наступае,
Перш чым агонь дапалае.

Я ж думаў пра адзіноту
Асуджаных на загубу,
Аб тым, што калі Джардана
Ўступаў на памост да катаў,
У мове людской не здолеў
Знайсці аніводнага слова,
Каб развітацца з народам,
З тым людам, які застаўся.

Віна пабеглі ўжо выпіць,
Марскія прадаць свае зоркі.
Місы маслін і лімонаў
Неслі вясёлыя пары.
А ён быў ад іх далёкі,
Быццам мінулі стагоддзі,
Яны ж толькі хвілю чакалі
Яго адлёту ў пажары.

Тыя, самотныя, гінуць,
Пазабываныя светам,
Іх мова цяпер нам чужая,
Як мова даўняй планеты.
І ўсё гэта стане легендай,
Пройдуць гады, і за гэтым
На новым Кампа дзі Ф’ёры
Падыме бунт слова паэта.

Пераклалі Юрась Бушлякоў і Андрэй Хадановіч

Стрывожаны, з дрыготкаю падумаў, што ўласнае я спраўдзіў бы жыццё,

Адно калі б адважыўся на споведзь,

Публічна выкрываючы ашукі і нашае эпохі, і свае:

Рыпець маглі мы карлікам ці д«яблам,

Бо словы чыстыя забаранілі нам

Пад грозьбаю такой суровай кары, што тон, які адно з іх смеў прамовіць,
Ужо лічыў загубленым сябе.

Даруй. Быў я стратэгам, як многія з тых, што мільгаюць
поначы каля людскіх будынкаў.

Вылічаў, дзе варты стаяць, перш як адважыўся падысці да
замкнёных граніцаў.

Ведаўшы больш, рабіў я выгляд, што хопіць менш, не так, як тыя,
якія сведчаць,

Абыякавыя да стрэлаў, пагоні ў гушчарах і здзеку.

Хай мудрацы й святыя, думаў я, усёй зямлі дар прынясуць,
але не мове.

Я бараню імя добрае, бо мова ёсць маёю мерай.

Дзіцячая, з ідыліі, мова, якая ўзнёсласць ператворыць у пяшчоту.

I распадаецца гімн ці псальма запеўніка хору, застаецца кантычка.

Няпоўны заўсёды быў мой голас, інакшую выказаць хацеў бы падзяку.

Шчодра, без іроніі, гэтай гордасці нявольных.

За сямю граніцамі, пад зараніцаю,

У мове агню і вады, і ўсякіх стыхіяў.

Дзень удаўся шчаслівы.
Туман рассеяўся рана, я працаваў у гародзе.
Калібры ўзляталі над кветкаю капрыфолю.
Не было на свеце рэчы, якую хацеў бы я мець.
Не ведаў нікога, каму варта было б пазайздросціць.
Што кепскага здарылася, забыў.
Не пасаромеўся думаць, што быў я і хто я.
Не адчувалася ў целе ніякага болю.
Прастаўшыся, бачыў блакітнае мора ды ветразь.

Госпадзе Божа, любіў я клубнічны джэм
І цёмную слодыч жаночага цела,
Гарэлкі марожанай смак, селядцы ў алеі
І пах цынамону й гваздзікі.
Дзе ж выйсці з мяне мог прарок? Скуль жа дух
Такога наведваць бы меў? Столькі іншых
Праўдзіва абраных было, верагодных.
А мне хто б паверыў? Бо бачылі ўсе,
Як кідаюся на яду, спаражняючы шклянкі,
Юрліва ўглядаюся ў шыю афіцыянткі.
Заганы свае ўсведамляю. Вялікасці прагнучы,
Умеючы распазнаваць яе, дзе толькі ёсць,
Пры бачанні свету не вельмі каб ясным,
Я ведаў, што меншым, як мне, застаецца
Турнір гарбуноў, баль нядоўгіх надзеяў,
Пыхліўцаў паседжанні, літаратура.

Пераклалі Юрась Бушлякоў і Андрэй Хадановіч

Так мала сказаў.
Кароткія дні.

Кароткія дні,
Кароткія ночы,
Кароткія леты.
Так мала сказаў.
Не было калі больш.

Змучылася маё сэрца
Надзеяй,
Трывогай,
Роспаччу,
Парываннем.

На мне замыкалася
Пашча левіяфана.

У бездань
Зацягваў мяне
Белы кіт акіяна.

Знясілены,
Спаў я на берагах
Незаселеных выспаў.

I вось цяпер
Не ведаю, што было,
Не ведаю, што было
Наяве са мною.

Пераклаў Алесь Разанаў